Yolda eşya buldunuz: kanuna göre adım adım ne yapmalısınız?

Kanun ne diyor? Bulan kişinin yükümlülükleri

Bulunmuş eşyayla ilgili temel kurallar Türk Medeni Kanunu’nun 769-771. maddelerinde yer alır. Kanun, kaybedilmiş bir şeyi bulan kişiye bir dizi sorumluluk yükler ve bu sorumlulukları yerine getiren kişiyi de korur. İlk kural şöyle:

Bu hüküm üç farklı durumu birbirinden ayırır:

• Sahibi belliyse: eşyanın üzerinde ad, telefon numarası ya da bir kartvizit varsa doğrudan sahibine haber verirsiniz.
• Sahibi belli değilse: polise veya jandarmaya, köylerde muhtara bildirirsiniz ya da kendiniz araştırma yapıp gerektiğinde ilan verirsiniz.
• Eşya önemli ölçüde değerliyse: sahibini aramanız ya da ilan vermeniz yetmez. Kanunun ikinci fıkrasına göre kolluğa veya muhtara bildirim her hâlde gerekir.

Kanun “önemli ölçüde değerli” için bir tutar belirlemez. Para, cüzdan, cep telefonu, bilgisayar, altın, saat ya da takı gibi eşyalarda kolluğa bildirimi atlamamak en güvenli yoldur.

Eşyayı nerede buldunuz? Ev, işyeri ve kamu hizmeti yerleri

Eşyayı oturulan bir evde, bir işyerinde ya da kamu hizmeti görülen bir yerde bulduysanız kural değişir. Bu durumda eşyayı o yerin sahibine, kiracısına ya da orada denetim ve gözetimle görevli olanlara teslim etmeniz gerekir (TMK m.769/3). Pratikte bu şu anlama gelir:

• Otobüs, metro, vapur ya da tren: araçtaki veya istasyondaki görevliye.
• Mağaza, kafe, restoran, AVM: işletmenin kasasına, danışmasına veya güvenlik görevlisine.
• Hastane, okul, resmi bir bina: danışmaya ya da güvenlik görevlisine.
• Bir başkasının evi: ev sahibine veya kiracıya.

Kanun bu durumda o yerin sahibini, kiracısını ya da kurumu “bulan” sayar (TMK m.771/3). Toplu taşıma işletmeleri ve havalimanları gibi pek çok kurumun kendi kayıp eşya bürosu vardır; eşyanın sahibi de oraya başvurur. Toplu taşımada bu sürecin nasıl işlediğini otobüste ve metroda unutulan eşyalar rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Sahibine doğrudan ulaşmayı deneyin

Kanunun saydığı ilk yol sahibine bildirmektir. Eşyanın üzerindeki ipuçlarını kullanın ama sahibinin kişisel verilerine saygılı olun: bir kimliğin ya da kartın fotoğrafını sosyal medyada paylaşmak onu riske atar.

• Cüzdan veya çanta: içinde bir kartvizit ya da iletişim bilgisi varsa arayabilir veya mesaj atabilirsiniz.
• Telefon: açık ve sesli tutun; sahibi veya yakınları büyük olasılıkla kendi numarasını arayacaktır. Ayrıntılar telefon buldum rehberimizde.
• Kimlik kartı: bulunan kimlik kartları nüfus müdürlüğüne gönderilir (Kimlik Kartı Yönetmeliği m.25/1). Kartı en yakın nüfus müdürlüğüne veya kolluğa teslim edebilirsiniz; ayrıntılar kimlik buldum rehberimizde.
• Banka kartı: kartı asla kullanmayın. Kartı veren bankanın bir şubesine ya da kolluğa teslim edebilirsiniz. Bu, mevzuatta yazan bir usul değil, pratik bir öneridir.
• Kedi veya köpek: sahipli görünen bir hayvana veteriner hekimde ya da belediyede mikroçip okutun. Adımlar sahipli kedi veya köpek buldum rehberimizde; kardeş sitemiz Kayıp Hayvan Bul’da ücretsiz bulundu ilanı da verebilirsiniz.

Sahibi zaten bir kayıp ilanı vermiş olabilir; bu yüzden kayıp ilanlarına da göz atın. Örneğin cüzdan ya da cep telefonu kategorisinde, eşyayı bulduğunuz il ve ilçeyi seçerek arayabilirsiniz.

Polise veya jandarmaya bildirim ve teslim

Sahibine ulaşamadıysanız ya da eşya değerliyse sıra kolluğa bildirimdedir. Şehirde en yakın polis merkezine, jandarmanın sorumlu olduğu bölgedeyseniz jandarma karakoluna başvurabilirsiniz; köylerde muhtar da yetkilidir. Eşyayı teslim edebilir ya da bulduğunuzu bildirip size söylenenlere göre hareket edebilirsiniz.

Emniyet Genel Müdürlüğü’nün bulunmuş eşya için e-Devlet’te bir hizmeti yok (oradaki “Kayıp Alarmı” kayıp kişiler içindir); bildirimi şahsen yaparsınız.

Teslim belgesini neden saklamalısınız?

Teslim ettiğinizi ya da bildirdiğinizi gösteren bir tutanak veya belge isteyin ve saklayın. Bu belge hem yükümlülüğünüzü yerine getirdiğinizi kanıtlar hem de aşağıda anlattığımız beş yıllık sürenin başlangıç tarihini gösterir.

Teslime kadar eşyayı özenle koruyun

Kanun, bulunan şeyin özenle korunmasını ister (TMK m.770). Sahibine ya da kolluğa teslim edene kadar eşyayı kullanmayın, içindekileri ayırmayın, bir telefonu sıfırlamayın; eşyayı bulduğunuz hâliyle saklayın.

Çabuk bozulabilen ya da korunması aşırı masraf gerektiren bir şey bulduysanız kendi başınıza karar vermeyin. Kanuna göre bu tür şeyler, gerektiğinde önceden ilan edilerek açık artırmayla satılabilir ve satış bedeli eşyanın yerine geçer. Böyle bir durumda kolluğa danışın.

Ücretsiz bulundu ilanı verin, ipucunu saklayın

Kanun “araştırma yapmak ve gerektiğinde ilân etmek” yolunu da sayar. Kayıp Eşya Bul’da bulundu ilanı vermek tamamen ücretsizdir; ilanınız il, ilçe ve kategoriye göre aranabilir ve sistem benzer kayıp ilanlarını bulup size gösterir. İyi bir bulundu ilanı için:

1. Kategoriyi ve yeri doğru seçin. Eşyayı bulduğunuz il, ilçe ve mümkünse mahalleyi girin.
2. Genel bir tarif verin. “Kahverengi deri erkek cüzdanı” ya da “siyah kılıflı akıllı telefon” gibi.
3. Ayırt edici ayrıntıyı gizli soruya çevirin. Yalnızca gerçek sahibinin bilebileceği bir özelliği ilana yazmayın; formdaki gizli doğrulama soruları bölümüne 1-3 soru ekleyin, örneğin “Cüzdanda hangi kartlar var?”. Sorular ilanda yayımlanmaz; sahibi olduğunu söyleyen kişi size yazmadan önce bunları yanıtlar, yanıtları yalnızca siz görürsünüz.
4. Kişisel verileri asla yazmayın ve sormayın. T.C. kimlik numarası, kart numarası, IBAN, IMEI ve belgelerin fotoğrafı ilanda yer almamalı; doğrulama sorusunda da kimlik numarası, kart bilgisi ya da şifre istemeyin.
5. Eşyanın şu an nerede olduğunu seçin. Formdaki “Eşya şu an nerede?” bölümünde eşyanın sizde mi, yoksa karakolda, muhtarlıkta ya da bir işletmede mi olduğunu belirtin; sahibi doğrudan oraya başvurabilir.

İlan vermek birkaç dakikanızı alır: bulduğunuz cüzdan, anahtar ya da çanta için kategorisi seçili formu, diğer eşyalar için genel bulundu ilanı formunu kullanın. Size ulaşan kişilerle site içinden mesajlaşırsınız; telefon numaranızı paylaşmak zorunda değilsiniz.

Sahibiyle güvenli buluşma ve teslim

Sahibi olduğunu söyleyen biriyle buluşurken acele etmeyin; gerçek sahip birkaç soruya seve seve cevap verir.

• Buluşmayı gündüz, kalabalık ve kameralı bir yerde yapın; mümkünse bir karakolun önünü seçin.
• Doğrulama sorularına verilen yanıtları kontrol edin; doğru cevabı alamadan eşyayı vermeyin.
• Eşyada kimlik ya da belge varsa, karşınızdaki kişinin adının belgedekiyle aynı olduğunu görmek isteyebilirsiniz.
• Kimseye ödeme, “kargo ücreti” ya da SMS doğrulama kodu göndermeyin. Kayıp Eşya Bul hiçbir aşamada ödeme, IBAN, kart bilgisi ya da SMS kodu istemez.
• Sahibinden emin olamıyorsanız eşyayı kolluğa teslim edin; gerçek sahibi oradan alabilir.

Daha fazla ipucu için güvenli buluşma rehberimize bakın.

Ödül ve masraflar: ne isteyebilirsiniz?

Kanun ödül için bir oran ya da tutar belirlemez; internette sık görülen “yüzde 10 ödül” kuralı kanunda yoktur. Ödül istemek bir haktır, zorunluluk değildir; eşyayı hiçbir şey talep etmeden de teslim edebilirsiniz.

Eşya oturulan bir evde, işyerinde veya kamu hizmeti görülen bir yerde bulunduysa o yerin sahibi, kiracısı ya da kurum bulan sayılır ve bunlar ödül isteyemez (TMK m.771/3).

Kayıp ilanında ödül vaat edilmişse, Türk Borçlar Kanunu m.9’a göre ilanla verilen ödül sözü ilan sahibini bağlayabilir. Ödül tamamen taraflar arasındadır: Kayıp Eşya Bul ödemeye aracılık etmez, ödemeyi garanti etmez ve anlaşmazlıklarda taraf değildir. Ödül, eşya teslim edildikten sonra yüz yüze verilir; öncesinde para istemeyin, sizden de istenmesine izin vermeyin. Ayrıntılar kayıp eşya ödülü rehberimizde.

Sahibi çıkmazsa ne olur? Beş yıl kuralı

Bu hükümde iki koşul var: beş yıllık süre ilan ya da bildirim tarihinden başlar ve yalnızca yükümlülüklerini yerine getirmiş olan bulan kişi için geçerlidir. Eşyayı kimseye bildirmeden saklayan kişi bu kuraldan yararlanamaz. Bildirim tarihini gösteren belgeyi bu yüzden saklayın.

Bulduğum eşyayı sahiplenmek suç mu?

Kısacası bulduğunuz eşyayı kullanmak, satmak, birine hediye etmek ya da kendi malınız gibi saklamak suç oluşturabilir. Yolda bulunan para için de aynı kurallar geçerlidir.

Banka ve kredi kartlarında durum çok daha ağırdır: başkasına ait bir kartı ele geçirip rızası olmadan kullanarak yarar sağlayan kişiye TCK m.245/1’e göre 3 yıldan 6 yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir. Bulduğunuz bir kartla ne yapacağınızı cüzdan veya banka kartı buldum rehberimizde anlattık.